Sessiz Kemanın Sesi

Ekim ayının son cumartesi sabahıydı. Yıldız Sokağı'nın eski taş binalarının arasına süzülen güneş, sararmış çınar yapraklarının üzerinde bir an duraksıyor, sonra kaldırımlara altın lekeler bırakarak ilerliyordu. On bir yaşındaki Defne, dedesinin tahta kapılı küçük tamir atölyesinin önünde duruyordu. Elindeki keman kutusu sabahın serinliğinde biraz ağır geliyordu ama içindeki kararlılık, o ağırlığı taşınabilir kılıyordu.

Ekim ayının son cumartesi sabahıydı. Yıldız Sokağı'nın eski taş binalarının arasına süzülen güneş, sararmış çınar yapraklarının üzerinde bir an duraksıyor, sonra kaldırımlara altın lekeler bırakarak ilerliyordu. On bir yaşındaki Defne, dedesinin tahta kapılı küçük tamir atölyesinin önünde duruyordu. Elindeki keman kutusu sabahın serinliğinde biraz ağır geliyordu ama içindeki kararlılık, o ağırlığı taşınabilir kılıyordu. Dedesi Cemil Bey, kırk yıldır bu sokakta enstrüman tamir ediyordu. Atölyesinin camından içeri bakıldığında, tavandan sarkan mandolinler, duvara dizilmiş yaylar ve raflarda uyuklayan keman kasaları görünürdü. İçeri girdiğinizde ise burnunuza önce cila kokusu, sonra eski ahşabın o tatlı, biraz tozlu rayihası dolardı. Defne çocukluğundan beri bu kokuyu severdi; ona göre bu, 'sabrın kokusu' idi. O sabah Defne'nin atölyeye gelmesinin özel bir sebebi vardı. Üç hafta sonra okulunda yıllık güz konseri verilecekti ve müzik öğretmeni Selin Hanım, ona solo bir parça çalma teklifinde bulunmuştu. Defne sevinçten havalara uçmuştu uçmasına ama bir sorun vardı: Annesinin gençliğinden kalma kemanı, son provada tuhaf bir hırıltı çıkarmaya başlamıştı. Tellerden biri sürekli akort tutmuyor, sap kısmında ise küçük bir çatlak belirmişti. Kapının pirinç tokmağına dokunduğunda içeriden tanıdık çıngırak sesi geldi. Cemil Bey, gözlüğünü burnunun ucuna indirmiş, tezgâhının başında bir mandolinin göğsünü zımparalıyordu. Torununu görünce yüzündeki çizgiler yumuşadı. 'Erken geldin küçük virtüöz,' dedi sıcak bir sesle. 'Demek ki mesele ciddi.' Defne keman kutusunu tezgâhın üzerine koydu, kapağını açtı. Cemil Bey, sanki uyuyan bir bebeği inceleyen bir doktor edasıyla kemanı eline aldı. Parmaklarını sap boyunca gezdirdi, çatlağı buldu, başını hafifçe iki yana salladı. 'Üç hafta diyorsun, öyle mi?' 'Evet dedeciğim. Yirmi bir gün.' Yaşlı adam derin bir nefes aldı. 'Bu keman, annenin on yedi yaşında çaldığı kemandır. Ahşabı yorgun, ama ruhu hâlâ genç. Onu hızlıca yamayabilirim, konsere yetişir. Ya da...' Bir an durdu, gözlüklerinin üstünden Defne'ye baktı. 'Ya da doğru düzgün onarabilirim. Ama o zaman her gün buraya gelip bana yardım etmen gerekir.'

Defne şaşırdı. 'Yardım mı? Ben tamir bilmem ki dedeciğim.' Cemil Bey gülümsedi. 'Bilmeni beklemiyorum zaten. Sadece sabretmeni bekliyorum.' O gün Defne, dedesinin tezgâhının yanındaki üç ayaklı tabureye ilk kez 'çırak' olarak oturdu. Cemil Bey ona önce kemanın parçalarını gösterdi: göğüs, sırt, sap, eşik, can direği... Her parçanın bir görevi vardı ve hepsi birbirine bağlıydı. 'Bir keman,' dedi dedesi, 'tek bir telin değil, tüm parçaların uyumuyla ses verir. Tıpkı bir orkestra gibi.' İlk gün çatlağın etrafındaki eski cilayı temizlediler. Defne, küçük bir pamuk parçasına döktüğü şeffaf sıvıyı, dedesinin gösterdiği gibi dairesel hareketlerle ahşaba sürdü. Parmakları birkaç dakika içinde yorulmuştu. 'Daha bitmedi mi?' diye sordu içinden, ama sesini çıkarmadı. İkinci gün okuldan çıkar çıkmaz koşarak atölyeye geldi. Bu kez dedesi ona ahşap tutkalını tanıttı. 'Bu tutkal,' dedi Cemil Bey, 'yüz yıl önceki ustaların kullandığıyla aynı. Sıcakken sürülür, soğuyunca tutar. Acele edersen, dökersin. Geç kalırsan, kurur. Tam zamanında olmalı.' Defne tutkalı küçük fırçayla çatlağın içine sürmeyi denedi. İlk denemesinde eli titredi, fazlası taştı. Yüzü kızardı. 'Özür dilerim dedeciğim, mahvettim.' Cemil Bey hiç kızmadı. Yumuşak bir bezle taşan tutkalı temizledi. 'Mahvolmuş bir şey yok. Sadece bir kez daha deneyeceğiz, o kadar.' Sonra ekledi: 'Bilirsin Defne, hayatta bazı şeyler hızla olur; bir koşu, bir kahkaha, bir çığlık. Ama bazı şeyler vardır ki, ancak yavaş yapılırsa güzel olur. Müzik de öyledir, dostluk da, tamir de.' Üçüncü gün Defne'nin sabrı biraz zorlandı. Provaya gitmesi gerekiyordu ama kemanı henüz hazır değildi. Selin Hanım ona okulun yedek kemanını verdi; ses tonu boğuk, telleri sertti. Defne o akşam atölyeye girdiğinde gözleri doluydu. 'Dedeciğim, yedek kemanla çalmak çok zor. Diğer çocukların önünde mahcup oldum.' Cemil Bey elindeki törpüyü bıraktı, torununun karşısına oturdu. 'Mahcubiyet, çabanın gölgesidir Defne. Çabalamayan utanmaz, doğru. Ama utanan, demek ki gerçekten istiyor. Şimdi söyle bana, parçanı zor kısmına geldiğinde ne yapıyorsun?' 'Yavaşlıyorum,' dedi Defne. 'Sonra hızlanıyorum.' 'İşte,' dedi dedesi. 'Tamir de öyle. Zor yerde yavaşlarız, kolay yerde değil.' Günler birbirini kovaladı. Defne sabah okula, öğleden sonra atölyeye, akşam eve gidip parçasını çalışmaya başladı. Sokaktaki çınarlar yapraklarını döküyor, hava her gün biraz daha serinliyordu. Atölyenin köşesindeki küçük soba yandığında, cila ve odun kokusu birbirine karışıyor; Defne bu kokuyu artık ezbere biliyordu. Bir gün dedesi ona can direğini tanıttı. 'Bu küçük tahta çubuk,' dedi, 'kemanın içinde, tam göğsün altında durur. O olmazsa ses çıkmaz. Halbuki hiç görünmez. Görünmeyen ama olmazsa olmaz, anlıyor musun?' Defne anladı. Hatta o akşam yatağına girdiğinde, annesinin mutfakta yemek hazırlarken çıkardığı tıkırtıları, dedesinin atölyesinin köşesindeki sobanın çıtırtısını, okul kapısındaki güvenlik amcasının her sabah söylediği 'Günaydın kızım'ı düşündü. Hepsi birer can direğiydi; hayatın sesini ayakta tutan, görünmeyen küçük tahta çubuklar. Onuncu gün çatlak görünmez hale gelmişti. On beşinci gün cila kurudu. On sekizinci gün dedesi yeni telleri taktı. Yirminci gün akort yapıldı.

Konserden bir gün önce, yani yirmi birinci gün, Cemil Bey kemanı Defne'ye uzattı. 'Dene bakalım küçük virtüöz.' Defne yayını aldı. Eli hafifçe titriyordu, ama bu kez korkudan değil, heyecandandı. Yayı tellere değdirdi. Atölyenin içini dolduran ses, üç hafta önceki hırıltılı, kırık sesin hiç akrabası değildi. Berrak, sıcak, derin bir sesti. Sanki kemanın içinde uzun süredir uyuyan bir kuş, nihayet uyanmış ve şarkı söylemeye başlamıştı. Defne'nin gözleri yaşardı. 'Dedeciğim, bu... bu çok güzel.' Cemil Bey gözlüğünü çıkardı, gömleğinin ucuyla camlarını sildi. 'Güzel olan keman değil yavrum. Güzel olan, ona ayırdığın zaman.' O akşam eve dönerken Defne, annesiyle birlikte yürüdü. Annesi keman kutusunu görünce durdu, kutuyu açtı, içindeki kemanı kucağına aldı ve uzun uzun baktı. 'Bu kemanı son çaldığımda ben de senin yaşındaydım,' dedi yumuşak bir sesle. 'Şimdi sende, daha güzel çalıyor.' 'Çünkü dedem onu üç hafta sevdi anne. Üç hafta hiç acele etmedi.' Annesi gülümsedi, kızının saçını okşadı. Yıldız Sokağı'nın lambaları yeni yanmıştı; ışıkları kaldırımda titreşiyor, sokak kedileri pencere kenarlarında miyavlıyordu. Konser akşamı sahneye çıktığında Defne'nin parmakları artık titremiyordu. Salonun arka sıralarında dedesinin gözlüklerinin ardındaki ışıltıyı, ön sırada annesinin elindeki mendili gördü. Yayını tellere değdirdiğinde çıkan ses, sadece bir kemanın değil; sabırla onarılan her şeyin sesiydi. O an Defne, en güzel müziğin acele etmeyenlerin elinden çıktığını anladı. Eve dönerken dedesinin koluna girdi ve usulca, 'Bana sadece kemanı tamir etmeyi öğretmedin,' dedi. Dedesi gülümsedi, başka bir şey söylemedi. Çınarların altından geçerken yapraklar yine düşüyordu; ama bu kez Defne, her düşen yaprağın yeni bir başlangıç olduğunu biliyordu.

Konser akşamı sahneye çıktığında Defne'nin parmakları artık titremiyordu. Salonun arka sıralarında dedesinin gözlüklerinin ardındaki ışıltıyı, ön sırada annesinin elindeki mendili gördü. Yayını tellere değdirdiğinde çıkan ses, sadece bir kemanın değil; sabırla onarılan her şeyin sesiydi. O an Defne, en güzel müziğin acele etmeyenlerin elinden çıktığını anladı. Eve dönerken dedesinin koluna girdi ve usulca, 'Bana sadece kemanı tamir etmeyi öğretmedin,' dedi. Dedesi gülümsedi, başka bir şey söylemedi. Çınarların altından geçerken yapraklar yine düşüyordu; ama bu kez Defne, her düşen yaprağın yeni bir başlangıç olduğunu biliyordu.