Değirmenci ile Terazi

Bir varmış, bir yokmuş. Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde, dağların eteğine kurulmuş küçük bir köyde, çarkı gece gündüz suyla dönen eski bir değirmen varmış. Bu değirmenin sahibi, uzun boylu, ak sakallı Hasan Emmi imiş.

Bir varmış, bir yokmuş. Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde, dağların eteğine kurulmuş küçük bir köyde, çarkı gece gündüz suyla dönen eski bir değirmen varmış. Bu değirmenin sahibi, uzun boylu, ak sakallı Hasan Emmi imiş. Köylüler buğdaylarını sırtlarında getirir, Hasan Emmi de onları öğütür, karşılığında da bir avuç un alırmış kendine. Ne bir tane fazla, ne bir tane eksik. Hasan Emmi'nin yanında Selim adında, gözleri kömür karası, yanakları kıpkırmızı bir çırak çalışırmış. Selim çevik ve akıllı bir çocukmuş; çuvalları taşır, çarkın sesini dinler, unun kokusunu içine çekermiş. Lakin Selim'in içinde küçük bir merak kurdu varmış: 'Ustam neden bu kadar az alıyor kendine? Biraz daha fazla alsak kimsenin ruhu duymaz ki,' diye düşünürmüş bazen. Hasan Emmi ise her sabah tozlu terazisini siler, pirinç kefelerini güneşe tutar, sonra da 'Selim'im, bu terazi bizim en sadık dostumuzdur, ona iyi bak,' dermiş gülümseyerek.

Bir gün Hasan Emmi'nin uzaktaki bir akrabası hastalanmış, ustanın birkaç günlüğüne yola çıkması gerekmiş. Değirmenin anahtarını Selim'in avucuna bırakmış: 'Sana emanet evladım. Terazi ne diyorsa o. Kalbin ne diyorsa o değil, terazi ne diyorsa o,' demiş ve heybesini omzuna atıp gitmiş. Selim ilk gün heyecanla çalışmış. Çarkın şırıltısı, taşların gıcırtısı ona güzel bir türkü gibi gelmiş. İkinci gün, köyün en zengin adamı, kürk yakalı Rıza Ağa, iki katırla dolu buğday getirmiş. Selim çuvalları öğütmüş, teraziye vurmuş. Tam kendi payını alacakken içinden bir ses fısıldamış: 'Rıza Ağa'nın bundan haberi bile olmaz. Bir avuç fazla alsan ne çıkar?' Selim eli titreyerek fazladan bir avuç unu kendi torbasına atmış. Kalbi güvercin gibi çarpmaya başlamış. O gece Selim rahat uyuyamamış. Rüyasında terazinin kefeleri kendi kendine sallanıyor, bir kefede o fazladan aldığı un, diğerinde ise ustasının gülümseyen yüzü duruyormuş. Sabah kalktığında torbaya bakmış; un olduğu gibi duruyormuş ama sanki üstüne bir gölge çökmüş gibi ağırlaşmış. Öğleye doğru köyün en yoksul kadını, dul Ayşe Teyze, elinde küçük bir bohçayla gelmiş. Bohçadan bir avuç buğday çıkarmış: 'Oğlum, bu hafta ancak bu kadarını toplayabildim tarladan. Ne olur bunu da öğüt, çocuklarım ekmeğe hasret,' demiş. Selim buğdayı öğütmüş; çıkan un, bir kuş yavrusunun kanadı kadar hafif, azıcık bir şey olmuş. Ayşe Teyze teraziye bakmadan unu almış, 'Allah senden razı olsun,' deyip yola koyulmuş. İşte tam o an Selim'in gözleri dolmuş. Kendi torbasındaki fazladan bir avuç un, birden dağ gibi ağır gelmiş yüreğine.

Selim koşarak Ayşe Teyze'nin peşinden gitmiş. Yolun tozlu virajında ona yetişmiş, nefes nefese: 'Teyzeciğim, dur! Ustam sana bir hediye bıraktı, verecektim unutmuşum,' demiş ve fazladan aldığı unu, hatta kendi payından da bir tutam ekleyerek onun torbasına boşaltmış. Ayşe Teyze'nin gözleri yaşarmış, elini Selim'in başına koymuş. Ertesi gün Hasan Emmi dönmüş. Değirmenin eşiğinden girer girmez, Selim'in yüzüne uzun uzun bakmış. Sonra terazisinin başına geçmiş, kefeleri okşamış ve: 'Selim'im, bu terazi bugün her zamankinden daha doğru tartıyor. Ne yaptın bilmiyorum ama içindeki terazi de düzelmiş, bunu anlıyorum,' demiş. Selim başını öne eğmiş, olanları bir bir anlatmış. Hasan Emmi kızmamış, gülümsemiş sadece: 'İnsan bazen bir avuç unla, bir ömür değerinde ders alır evladım. Asıl tartı, kefede değil, göğsümüzün içindedir.'

O günden sonra Selim, terazinin sadece un tartmadığını, insanın içini de tarttığını anlamış. Değirmenin çarkı yıllarca dönmeye devam etmiş; ama köylüler artık o değirmene sadece un öğütmeye değil, doğruluğun kokusunu içlerine çekmeye de gidermiş.